ORTAKLIĞIN GİDERİLMESİ DAVASI - İZALE-İ ŞUYU

Ortaklığın giderilmesi davası eski adıyla izale-i şuyu davası, paylı veya elbirliği mülkiyete konu olan taşınır ya da taşınmaz mallarda, paydaşlar/ortaklar arasında bulunan birlikte mülkiyet halini sona erdirip, ferdi mülkiyete geçmeyi sağlayan veya ferdi mülkiyete geçme olanağı bulunamazsa malın satılarak paydaş/ortakların payına düştüğü kadar bedelinin kendilerine dağıtılmasını sağlayan dava türüdür.

Paydaş/ortaklardan her biri ortaklığın giderilmesini isteme hakkına sahiptir. Ortaklığın giderilmesi için ya aynen taksim suretiyle ortalığın giderilmesi gerekiyor ya da satış suretiyle ortaklığın giderilmesi gerekmektedir.

Aynen Taksim Suretiyle Ortaklığın Giderilmesi

Aynen taksimde paylaşılmak istenen malın fiziki olarak paylaştırılarak paydaş/ortaklara payları oranında verilmesidir. Bu paylaştırma sonucunda pay sahiplerine payları oranında özgülenme gerçekleştirilmiş olduğundan sahip oldukları paylara tek başlarına malik konumuna gelmektedirler.

Aynen taksimin gerçekleştirilebilmesi mahkemenin incelemesi sonucu belli olacaktır. Hakim aynen taksiminmümkün olduğu kanaatine varırsa aynen taksim gerçekleştirilebilir. Eğer ki bölünen parçaların değerlerinin birbirine denk düşmemesihalinde eksik değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirilmesi istenir.

Satış Suretiyle Ortaklığın Giderilmesi

Türk Medeni Kanunu md. 699/3’e göre; Bölme istemi durum ve koşullara uygun görülmezse ve özellikle paylı malın önemli bir değer kaybına uğramadan bölünmesine olanak yoksa, açık artırmayla satışa hükmolunur. Satışın paydaşlar arasında artırmayla yapılmasına karar verilmesi, bütün paydaşların rızasına bağlıdır.’’

Eğer ki paydaş/ortaklar arasında pay edilecek olan mal, bölünme imkanına sahip değilse, satış yoluyla yani açık artırma usulüyle gerçekleştirilir. Gerçekleştirilecek olan açık artırma herkese açık olabileceği gibi sadece paydaş/ortaklar arasında da yapılabilir.

Bunun için TMK 699/3 gereğince tüm paydaş/ortakların rızası gerekmektedir. Hakimin talep etmesi halinde pazarlık usulüyle de satışa karar verilebilir ancak bunun için paydaş/ortaklar tarafından aksine bir anlaşma yapılmamış, karar alınmamış olması gerekmektedir.

Ortaklığın Kat Mülkiyetine Geçiş Suretiyle Giderilmesi

Kat mülkiyetine çevirme yolunda bize yol gösterici olarakKat Mülkiyet Kanunu md.10/7 bulunmaktadır. Bu maddeye göre ‘’ Kat mülkiyetine konu olmaya elverişli bir gayrimenkul üzerindeki ortaklığın giderilmesi davalarında, mirasçılardan veya ortak maliklerden biri, paylaşmanın, kat mülkiyeti kurulması ve bağımsız bölümlerin tahsisi suretiyle yapılmasını isterse, hakim, o gayrimenkulün mülkiyetinin, 12 nci maddede yazılı belgelere dayanılarak kat mülkiyetine çevrilmesine ve paylar denkleştirilmek suretiyle bağımsız bölümlerin ortaklara ayrı ayrı tahsisine karar verebilir.

Paylı mülkiyetin kat mülkiyetine çevrilmesi yoluyla taksim için bazı koşulların sağlanması gerekmektedir.Bu koşullar:

·Paylı mülkiyete konu olan taşınmazınkat mülkiyetine çevrilmeye uygun olması,

·Paydaş/ortaklardan birinin kat mülkiyetine çevirmeyi talep etmeli,

·Taşınmazın birden fazla bağımsız bölüme sahip olması,

·Her paydaşa en az bir bağımsız bölüm tahsis edilmesi gerekir.

Ancak paydaşların kabul etmesi halinde bir bağımsız bölüm birden fazla paydaş/ortağa tahsis edilebilmektedir.

Eğer ki bağımsız bölümler arasında değer farkı bulunursa, bedel ödenerek denkleştirme yapılması gerekebilir.

Ortaklığın Giderilmesi Davasında Taraflar Kimlerdir?

TMK md.698/1’e göre ‘’paydaşlardan her biri malın paylaşılmasını isteyebilir.’’ denmektedir.Buna göre ortaklığın giderilmesi davasında, dava açma hakkı tüm paydaş/ortaklara aittir. Davacı olarak paydaşlardan herhangi biri ya da birden fazla paydaş bir araya gelerek ortaklığın giderilmesi davası açabilmektedir.

Bu durumda eğer ki tek bir paydaş dava açmışsa kendisi dışındaki tüm pay sahipleri davalı olacaktır, ya da birden fazla paydaş birlikte dava açmışsa, kendileri dışındaki tüm pay sahipleri davalı konumunda olacaktır.

Davacının küçük, kısıtlı veya tüzel kişi olması durumunda bunların kanuni temsilcileri olan veli, vasi ya da şirket yöneticileri aracılığıyla dava açılması mümkün olacaktır. Davacı veya davalı taraftan birisinin yargılamadan önce ya da sonra ölmesi halinde davayı ölen paydaş/ortağın mirasçılarının devam ettirmesi mümkündür.

Ortaklığın Giderilmesinin İstenemeyeceği Durumlar

Ortaklığın giderilmesidavasında malın paylaşılması isteme hakkında bazı sınırlandırmalar bulunmaktadır. Bu sınırlandırmalar ise TMK’da aşağıdakiler halinde belirtilmiştir ;

·Hukuki bir işlem gereğince paylı mülkiyete devam ettirme yükümlülüğü bulunduğunda,

·Paylı malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması nedeniyle paylı mülkiyete devam ettirme yükümlülüğü bulunması halinde,

·Uygun olmayan zamanda yani diğer paydaşlar için olağanüstü nedenlerden dolayı paylaşım yapmanın onların aleyhine olacak olması,

Durumunda ortaklığın giderilmesi talep edilemez. Paydaşlar arasında akdedilecek bir sözleşme ile paylaşmayı isteme hakkı on yıllık süre ile sınırlandırılabilir. Yapılacak olan bu sözleşme resmi şekilde yapılması ve tapuya şerh verilmesi gerekmektedir.

Ortaklığın Giderilmesi Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davalara değer veya tutarına bakılmaksızın sulh hukuk mahkemelerinde görülecektir.

Yetkili mahkeme olarak ise ortaklığın giderilmesi istenen mal, eğer kibir taşınmaz ise yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu sulh hukuk mahkemesidir. Birden fazla taşınmaz hakkında ortaklığın giderilmesi isteniyorsa davaya konu taşınmazlardan birinin bulunduğu yer mahkemesinde açılması gerekecektir.

Ortaklığın giderilmesine konu olan mal, taşınır bir mal ise kanunda öngörülen genel yetki kuralları geçerli olacaktır. Bu durumda da davalının yerleşim yerindeki Sulh Hukuk Mahkemesinde dava açılacaktır.